tuỳ bút

CÓ MỘT LA HAI TRONG SƯƠNG

…đến La Hai em quên đường về!
( Ca dao)
Vốn chẳng phải dân La Hai nhưng không biết tại sao tôi lại rất thích xứ này. Tôi thích cái phố núi con con giữa chập chùng đồi núi và buổi sớm mai được phủ lên chiếc áo sương mù bàng bạc trong cái lạnh se se. Hễ có dịp là tôi phóng ngay đến đây với tâm trạng háo hức như được về với người tình cũ. Lần nào đến La Hai tôi cũng đứng rất lâu bên này cây cầu sắt-cửa ngõ của phố núi nhìn vào con đường sương hun hút và kỳ lạ thay, mỗi lần như vậy tôi đều có những cảm xúc mới lạ như mới lần đầu. Cây cầu sắt già nua có tuổi đời non thế kỷ vẫn miệt mài công việc của mình mặc cho bao đổi thay của một phố núi đang thời hội nhập. Trong bóng sương mai bảng lảng cánh cò trên ruộng mạ như phảng phất hình bóng những giai nhân sắc nước một thời của La Hai xưa.
La Hai có một ngọn núi tên gọi hòn Chảo nằm bên dòng sông Con, mang truyền thuyết ly kỳ về một tình yêu bất tử. Vào những đêm trăng, từ lòng phố nhìn lên hòn Chảo trong lung linh sương mù giống như người con gái nằm xoã tóc xuống dòng sông say giấc nồng mà quên cả thế sự, hay đang u uất niềm đau của kiếp hồng nhan bao ước vọng không thành. La Hai từ xưa nổi tiếng có nhiều con gái đẹp. Vùng sa bồi ở miền sơn cước này có khí hậu mát mẻ làm cho cây cối tươi tốt, vạn vật sinh sôi. Con gái ở đây trắng da mượt tóc, đôi mắt đa tình, dáng điệu thanh thoát trong bóng sương mai làm say lòng bao mặc khách. Không biết có phải bóng núi giai nhân hay vì La Hai nhiều con gái đẹp mà trong dân gian khu vực miền Trung còn lưu truyền câu ca “gái La Hai, trai phường Lụa”. Phường Lụa là chỉ vùng Ngân Sơn của thị trấn Chí Thạnh, huyện Tuy An ngày nay. Ở đây ngày xưa nổi tiếng nghề trồng dâu nuôi tằm và dệt lụa. Con trai phường Lụa nổi tiếng hào hoa. Trai phường Lụa chỉ muốn sánh cùng gái La Hai. Cũng có câu ca dị bản rằng “ Gái La Hai, trai Đồng Cọ”. Đồng Cọ bây giờ thuộc huyện Tây Hoà là vùng lúa trù phú, con trai tốt tướng, học giỏi. Nhưng dù con trai ở đâu “tốt” nữa thì con gái cũng chỉ là gái La Hai!
Tôi quen chị Nguyễn Thị Hồng trong một cuộc gặp tình cờ nhưng chúng tôi lại có cùng điểm chung là thích sương mù ở La Hai. Chị Hồng là dân gốc La Hai, chị hiểu và yêu sương mù ở đây không chỉ là tấm lòng của người con với xứ sở mà còn bằng cái nhìn triết lý về cõi nhân sinh, về sự đến và đi của sương cũng mong manh như một kiếp người. Ở cái tuổi sắp về chiều nhưng chị vẫn rất đẹp. Không chỉ dung nhan mà trong tâm hồn, phẩm cách làm ai một lần gặp cũng khó có thể quên. Đã có ông nhà thơ trong một giây phút chếch choáng men say đã không nén được lòng hâm mộ:
“đẹp đã là chân lý
nhọc chi vần Uyên Minh?
chân dung em kỳ vĩ
nghệ nhân ta nghiêng mình!”…
Chị Hồng thuộc tốp con gái đẹp một thời của xứ La Hai. Từng làm ngẩn ngơ bao chàng trai … Chị xuất thân trong một gia đình thuộc hàng danh giá của La Hai. Lớn lên theo nghề dạy học và sáng tác văn chương. Có thơ đăng rải rác nhiều báo, tạp chí và năm vừa rồi chị đã xuất bản tập thơ đầu tay với tựa đề “Trăng khuyết”. Tôi không hiểu nhiều về thơ nhưng cũng cảm nhận được những rung cảm về tình yêu, về nhân tình thế thái của một số phận tài hoa nhưng nhiều lận đận:
Lời tỏ tình đêm trăng khuyết…
Như nước mắt,
Cuộc đời khuyết
Anh…
Không chỉ nổi tiếng vì con gái đẹp mà La Hai còn là nơi xuất thân của nhiều danh sĩ, trí thức cả xưa và nay. Theo một truyền thuyết có từ thời cha ông mở cõi về phía nam và La Hai là vùng trấn biên trong một thời kỳ dài rằng: trên ngọn núi Hòn Chảo có một người phụ nữ sinh ra 3 người con với 3 bộ mặt mang ba màu: xanh, đỏ và đen-được xem là những dị nhân của vùng đất “địa linh-nhân kiệt”. Sau khi người Pháp xâm lược đến vùng đất này thì gặp sự phản kháng mạnh mẽ. Nhiều nhân sĩ nổi lên lãnh đạo nhân dân chống Pháp. Cả một thời gian dài người Pháp không bình định được vùng đất này mới tìm thầy “trồng bồ”-tiếng địa phương tức là yểm bùa để chế ngự truyền thuyết kia hòng tiêu diệt ý chí của người dân anh dũng đất này. Không biết ông thầy nọ “trồng bồ” có linh nghiệm hay không, chỉ biết rằng vùng đất này về sau vẫn xuất hiện rất nhiều “ nhân kiệt” đứng lên chống Pháp. Và ở đây, ngay hòn Chảo này là nơi thành lập chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của tỉnh Phú Yên do ông Phan Lưu Thanh-người con ưu tú của đất La Hai làm bí thư chi bộ. Từ đó hòn Chảo trở thành căn cứ của Đảng trong một thời kỳ dài để lãnh đạo nhân dân thực hiện cuộc kháng chiến chống Pháp.
Trí Thanh

chân dung nghệ sĩ

thời sự và bình luận

HÃY ĐÁNH THỨC LƯƠNG TÂM NHỮNG NGƯỜI LÁI XE KHÁCH

Đã một tuần trôi qua nhưng dư luận vẫn chưa hết bàng hoàng về vụ tai nạn giao thông thảm khốc xảy ra tại dốc Thị thuộc xã Xuân Tự, huyện Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hoà vào trưa ngày 30/6 giữa hai xe khách 77H-3895 và 77H-2369. Vụ tai nạn đã cướp đi cùng lúc sinh mạng của 10 người và làm bị thương 9 nguời khác. Có gia đình cùng lúc có nhiều người cùng đi và bị chết hoặc bị thương nặng trên chuyến xe định mệnh này.

Hậu quả của vụ tai nạn đã làm cho nhiều gia đình tan nát. Làm cho chồng mất vợ, mẹ mất con và những đứa trẻ ngơ ngác hỏi sao mẹ chúng không về…Sự đau thương, mất mác này lẽ ra không có nếu như những “bác tài” có chút lương tâm.

Nguyên nhân của vụ tai nạn thảm khốc này ban đầu được ngành chức năng xác định là do yếu tố chủ quan. Theo những người chứng kiến và một vài hành khách còn sống sót cho biết thì tài xế hai chiếc xe đã tranh vượt, chèn ép nhau với tốc độ kinh hoàng không biết vì lý do gì và đã dẫn đến tai nạn. Nhưng dù lý do gì đi nữa thì họ cũng không có quyền xem thường sự sống của mấy chục hành khách đang ngồi trên xe, đang gửi sinh mạng vào tay lái của mình. Đó là sự vô lương tâm nếu không muốn nói là tội ác.

Trong mấy ngày vừa qua các ngành chức năng đã có những ý kiến phân tích về vụ tai nạn thảm khốc này. Nhiều người cho rằng tuyến Quốc lộ IA qua tỉnh Khánh Hoà này là “cung đường đen”, là những “điểm đen” và có những khoảng “thời gian đen” vì đường nhiều cua, cơ sở hạ tầng kỹ thuật chưa đáp ứng với lưu lượng phương tiện tham gia giao thông và thiếu hệ thống cảnh báo tai nạn. Điều này quả không sai. Nhưng giá như những người điều khiển phương tiện có ý thức, tôn trọng pháp luật và có lương tâm trách nhiệm với con người thì đâu có những cung, những điểm, những khoảng thời gian đen để dẫn đến hàng chục cái chết thương tâm?

Hiện nay có rất nhiều ngành nghề người ta đã đề ra những chuẩn mực đạo đức để người hành nghề phải tuân thủ, bên cạnh sự chấp hành bắt buộc quy định của luật pháp. Còn đối với những người làm nghề lái xe thì sao? Lẽ ra bên cạnh việc đào tạo chuyên môn họ còn phải được giáo dục đạo đức và lương tâm nghề nghiệp nhiều hơn, trước khi được cấp giấy phép để ngồi sau tay lái. Bởi vì họ quyết định bao nhiêu sinh mệnh trên đường. Các cơ quan chức năng đại diện cho Nhà nước để quản lý và cấp giấy phép lái xe cũng cần có sự kiểm tra tốt hơn, không chỉ về trình độ chuyên môn mà phải có cả đạo đức và lương tâm trách nhiệm. Nếu cơ quan chức năng trong lĩnh vực giao thông vận tải mà nhận hối lộ kiểu như Trung tâm Đăng kiểm phương tiện giao thông của một tỉnh miền Trung vừa bị phanh phui trước công luận gần đây thì việc cấp phép cho những bác tài cũng có nghĩa là gieo mầm hoạ cho xã hội. Mới chỉ 6 tháng đầu năm mà trong cả nước đã có gần 5.700 người chết vì tai nạn giao thông. Trong đó tai nạn xảy ra với xe ô tô khách làm chết một lúc nhiều người chiếm tỷ lệ rất cao. Biết đâu trong số những vụ tai nạn và số người chết này lại do chính những lái xe được cấp giấy phép bằng sự mua bán, hối lộ?
Xã hội ngày càng phát triển. Nhu cầu giao thông của con người ngày cũng càng cao. Phương tiện giao thông cũng phải đáp ứng cho nhu cầu đi lại của con người, nhưng liệu ai có thể yên tâm khi giao tính mạng cho những lái xe kiểu này? Vụ tai nạn thảm khốc tại dốc Thị-Vạn Ninh mới chỉ là một trong hàng ngàn vụ tai nạn thảm khốc xảy ra trong thời gian qua. Đòi hỏi Nhà nước và các ngành chức năng phải có những chế tài khắc khe hơn nữa, kể cả áp dụng hình phạt đặc biệt đối với những lái xe vô lương tâm, thiếu trách nhiệm và xem thường pháp luật.
Ai rồi cũng phải chết. Đó là lẽ tự nhiên trong cái vòng sinh tử nghiệt ngã của kiếp người. Nhưng với những cái chết tai nạn giao thông xuất phát từ những người lái xe thiếu đạo đức và lương tâm là điều phải ngăn chặn. Những lái xe bất chấp pháp luật rồi cũng sẽ bị pháp luật xử lý nhưng sự đau thương mất mác do nó gây ra thì không gì có thể bù đắp được. Chúng ta không vô cảm trước những cái chết thương tâm của đồng loại và cần phải làm một cái gì đó để góp phần ngăn chặn tai nạn giao thông. Mà trước hết cần đánh thức lương tâm và trách nhiệm của những người làm nghề lái xe.
Thứ Bảy, ngày 7/7/2007-Trí Thanh